Mijn Marokkaanse familie

in Family Affairs

Sarah woont sinds kort in Marokko. Lees deze maand hoe ze werd ingewijd in het Marokkaanse familieleven.

Onderdeel van de themamaand ‘Family Affairs’

Inmiddels is het fris buiten en trek ik af en toe een trui aan, maar toen ik in september aankwam in Marokko, straalde de zon hoog aan de hemel en dronk ik elke dag liters water om niet uit te drogen. Tijdens mijn eerste weekend hier ging ik met mijn gastgezin naar Marrakesh. Mijn gastvader, Nederlandse huisgenoot en ik haalden de oudste dochter van het gastgezin samen met haar man in Casablanca op, en ontmoetten de neef en zijn vrouw en dochter onderweg. Later voegden zich meer moeders, broers en achternichtjes bij de groep. In een stoet auto’s met keiharde Arabische muziek reden we dwars door Marokko. Een rit van vijf uur in een auto zonder airco. Door een verloren potje steen-papier-schaar eindigde ik zowel op de heen- als op de terugweg in het midden op de achterbank, met beide bezweette schouders aan mijn medereizigers vastgeplakt.

Aldus werd ik ingewijd in het Marokkaanse familieleven. Dat familie belangrijk is voor Marokkanen, moge duidelijk zijn. Kijk alleen al naar de vele namen die er in het Arabisch bestaan voor verschillende familieleden. Om het Nederlandse ‘neef’ te vertalen, moet je je goed afvragen wie je precies bedoelt. Is het een zoon van een broer van je moeder? Een zoon van een broer van je vader? En zoon van een zus van je moeder? Etc. Er bestaan zes verschillende vertalingen voor het woord. Een horror voor elke beginnende student Arabisch.
Dit vertaalprobleem is niet toevallig, maar laat zien dat Marokkanen op een andere manier naar familie kijken dan Nederlanders. Bij het woord ‘neef’ denk ik aan een jongen van ongeveer mijn leeftijd die ik vaag ken en 1x per jaar zie op de verjaardag van mijn oma. In Marokko, net als in de rest van de Arabische wereld, zijn families over het algemeen groter en hechter. Bij elke soort neef horen andere omgangsvormen, een ander soort relatie. Het is een betekenisvol onderscheid.

Als er in Marokko iets geregeld moet worden, gebeurt dat waar mogelijk binnen de familiale sfeer. Toen mijn moeder en zusje mij kwamen opzoeken in Rabat, vond mijn gastvader het niet meer dan logisch dan ze bij ons zouden slapen. Volgend weekend ga ik naar Casablanca en ik zou het niet durven om niet eerst aan de oudste dochter te vragen of zij weet in welke buurt in het beste kan verblijven. Een Marokkaanse vriend vertelde hoe zijn oom zaterdagnacht opeens voor de stoep stond, omdat hij de laatste trein terug naar huis had gemist. Familie kan je niet weigeren, dus liet de vriend zijn oom in zijn huis slapen en logeerde hij zelf bij een studiegenoot. Zelfs toen hij zijn vader belde en hem over de situatie vertelde, voelde hij zich niet vrij om over het onverwachtse bezoek te klagen.
Het afwijzen van familiale hulp wordt over het algemeen niet gewaardeerd, daar ben ik op pijnlijke wijze achter gekomen. Ooit had ik een doktersverklaring nodig en informeerde ik bij mijn gastvader of hij een arts kon aanraden. Onmiddellijk haalde hij zijn telefoon tevoorschijn om een vriendin van een tante te contacteren, die mij zou kunnen helpen. ‘Kunt u ook gelijk even vragen hoe duur het is?’, vroeg ik, want zelfs in Marokko is mijn budget niet oneindig. Na me een volle minuut bedenkelijk aangekeken te hebben, antwoordde hij: ‘Sarah, dat kan ik niet vragen. Ik ga haar vragen of ze je kan helpen en dan geef ik de telefoon aan jou, dan kan je het zelf doen.’ Op mijn aandringen maakte hij toch een inschatting van de prijs, waarna ik hem vertelde dat ik uit financiële overwegingen liever de arts bezocht die mijn universiteit me aanraadde. ‘Als dat is wat jij wilt, Sarah’, prevelde mijn gastvader, die zich duidelijk geen houding wist te geven met dit antwoord.

Zo leer ik, met vallen en opstaan, steeds meer over familiale omgangsvormen in Marokko. Af en toe tast ik nog in het duister, maar steeds meer begrijp ik welk gedrag wel en niet gepast is. Als ik terug ben in Nederland, waardeer ik mijn eigen familie extra: niet alleen doordat ik iedereen lang heb moeten missen, maar ook doordat ik in Marokko herinnerd ben aan het feit dat familie op nummer één staat.